Naam, etymologie en nationaal symbool

Canonieke vormen

Artikel I · Hoe de naam wordt geschreven

• Officiële inheemse naam: Hrossagrið
• Internationale schrijfwijze: Hrossagrith
• Formele naam van de staat: The Empire of Hrossagrið, in het Nederlands Het Keizerrijk Hrossagrið
• Burger / inwoneraanduiding: Hrossagrith, onveranderlijk — geen enkelvouds- of meervoudsuitgang
• Bijvoeglijk naamwoord en cultuuraanduiding: hrossagridisch
• Praktische uitspraak: HROSS-a-grith

Het juiste enkelvoudige gebruik is ik ben Hrossagrith; het juiste collectieve gebruik is het Hrossagrith-volk. Gebruik de internationale vormen met th overal waar ð niet beschikbaar of moeilijk te typen is.

Kernbetekenis

Artikel II · Wat de naam zegt

Hrossagrið betekent paardentoevlucht, paardenbescherming of beschermde vrede voor paarden en voor de mensen die aan hen gebonden zijn. Het centrale begrip is grið: toevlucht, gewaarborgde bescherming, vrijgeleide, rechtsonschendbaarheid, beschermde vrede, en het ophouden van achtervolging of vergelding. De naam wil niet zeggen dat het land louter het paardenland is. Hij betekent een plaats waar de toevlucht echt genoeg is dat een reiziger wordt beschermd samen met de levende band die hem draagt.

Etymologie

Artikel III · De samenstelling en haar twee elementen

De naam bestaat uit hross + -a + grið — nauwkeuriger gezegd uit de samenstellingsvorm van de genitief meervoud hrossa- en het zelfstandig naamwoord grið. De inwendige -a is niet decoratief en is geen Engelse verbindingsklinker: het is de uitgang van de genitief meervoud van hross, die het eerste element de betekenis “van paarden” geeft.

Oudnoorse samenstellingen worden vanaf het laatste element terugwaarts begrepen. De kern is grið: de naam duidt een vorm, plaats of rechtsgebied van bescherming aan, nader bepaald door paarden — en niet een paard dat door vrede nader wordt bepaald.

Het eerste element: hross

Het Oudnoorse hross is een onzijdig zelfstandig naamwoord met de betekenis paard — een gewoon historisch woord voor paard, geen dichterlijke vondst. De genitief meervoud luidt hrossa, en omdat het onverbogen enkelvoud en meervoud beide als hross kunnen verschijnen, doet die vorm ertoe: hij maakt de collectieve betrekking uitdrukkelijk. De naam betekent niet de bescherming van één paard. Hij roept paarden collectief aan.

Het behoort tot een oude Germaanse familie: Oudengels hors, Oudsaksisch hros, Oudhoogduits hros of ros, Duits Ross, IJslands hross. Een veel voorgestelde diepere reconstructie is het Proto-Germaanse *hrussą, soms in verband gebracht met een ouder begrip van lopen, maar die afleiding is niet zeker genoeg om als de officiële betekenis te gelden. De zekere betekenis is de overgeleverde: paard.

Het tweede element: grið

Het Oudnoorse grið is een onzijdig zelfstandig naamwoord dat als collectief rechtsbegrip wordt gebruikt: vrede, genade, wapenstilstand, lijfsbehoud, gewaarborgde veiligheid, vrijgeleide, asiel, toevlucht, en bescherming verleend tegen achtervolging of geweld. Het is geen lijdelijke rust maar vrede die door erkenning, belofte, gewoonte of wet werkzaam is gemaakt — een wapenstilstand die het staken van de vijandelijkheden eist, lijfsbehoud verleend aan iemand die anders weerloos is, vrijgeleide door gevaarlijk gebied, of een gewaarborgde toestand waarin inbeslagname en vergelding verboden zijn.

Een plaats wordt een toevluchtsoord doordat grið daar geldt. Het land is niet genoemd naar één stal, tempel of toevluchtsoord, maar naar de bescherming die het over het gehele rechtsgebied oplegt.

De internationale vorm: grith

Het vervangen van ð door th is een transliteratie, geen verandering van de wortel. Grith is bovendien een werkelijk historisch Engels woord, ontleend aan het Oudnoors en gebruikt voor gewaarborgde veiligheid, vrijgeleide, toevlucht en asiel. Het is nu verouderd, wat de internationale schrijfwijze ongewoon nauwkeurig maakt. De naam wordt geschreven met -grith — nooit -grit, -girth, -griff of -grid.

Hoe de naam is gegeven

Artikel IV · De vete om de paardengrið

De naam is niet gekozen door het volk dat hem draagt. Hij is hun gegeven, in de Vikingtijd, door Noorse sprekers die het belachelijk vonden dat een recht aan paarden beschermde vrede verleende.

Tegen de tiende eeuw woonden Noorse en Hiberno-Noorse kooplieden, ambachtslieden, gezinnen, ballingen en kolonisten al generaties lang te midden van de gemeenschappen aan de Shannon. De vestiging was voorwaardelijk en niet onbepaald: vreemdelingen die het recht van de gastheren aanvaardden, kregen veiligheid, handelsrechten, land, werk en uiteindelijk opname. Rooftochten, het nemen van gevangenen en de slavenhandel kregen dat niet.

De vete

Op een gemengde seizoensmarkt die onder hrossagridische bescherming werd gehouden, organiseerde een groep een hengstengevecht. Wachters maakten er een einde aan, scheidden de dieren, behandelden de zichtbare verwondingen en plaatsten hen in beschermende bewaring. Zij namen de paarden niet voor zichzelf. De eigenaars ervoeren het optreden niettemin als inbeslagname van waardevol bezit, als openbare vernedering en als een schending van het vrijgeleide dat aan bezoekers was toegezegd.

Gastvrijheid beschermt een bezoeker tegen geweld; zij geeft naar het recht van de gastheren geen vrijbrief om paarden tot een gevecht te dwingen. Een poging de dieren terug te halen liep uit op een dode. Beide zijden eisten vervolgens vergoeding volgens regels die de andere niet erkende, en de twist groeide uit tot een vete. De schikking die er een einde aan maakte, bevestigde waarover het geschil was gegaan: eigendom is geen rechtvaardigingsgrond om paarden opzettelijk tot vechten te dwingen, en dieren die binnen het beschermde rechtsgebied reizen, verblijven of werken, kunnen aanspraak maken op bescherming die tegen hun eigenaar afdwingbaar is.

Twee woorden, en slechts één overlevende

Hrossaþrælar — paardenslaven, slaven van de paarden — was op de mensen gericht. Het verwijt luidde dat vrije mannen de juiste orde hadden omgekeerd en zichzelf beneden het vee hadden gesteld; het was de scherpste belediging juist doordat zij werd geslingerd naar mensen die weigerden mensen tot bezit te maken.

Hrossagrið was op het recht gericht. Geen van beide elementen is op zichzelf beledigend. De spot lag in het toepassen van een menselijk rechtsbegrip — lijfsbehoud, wapenstilstand, onschendbaarheid, vrijgeleide — op paarden: die plaats waar zelfs een paard rechtsvrede ontvangt. Het eerste woord valt een volk aan en sterft met de twist die het heeft voortgebracht. Het tweede benoemt een rechtsgebied, en een naam die de vraag “welke plaats?” beantwoordt, overleeft de toon waarop hij is uitgesproken.

Hoe een belediging een land werd

De toon van de stem overleeft het navertellen niet, noch de vertaling, noch een kopiist die een routebeschrijving overschrijft. De betekenis wel. Een handelaar die een haven noemt, een bode die meldt waar een regel begint, een heerser die vraagt welk gebied wordt bedoeld — niemand van hen erfde de minachting, en allen vonden de samenstelling volmaakt beschrijvend. Voor de meeste buitenstaanders is het woord nooit een belediging geweest: hun eerste begrip ervan was dat dit het land is dat paarden beschermt. Bezoekers stuitten vervolgens op de regels voor bewaring, op de plichten van rust en verzorging en op de grenzen aan inbeslagname, en de naam werd telkens opnieuw bevestigd.

De Hrossagrith wisten waar hij vandaan kwam. Sommigen gebruikten met tegenzin het woord van een buitenstaander; sommigen gaven de voorkeur aan oudere namen van streek en dynastie; sommigen beantwoordden het verwijt rechtstreeks. Als de beschuldiging luidt dat zij paarden beschermen, dan is de beschuldiging waar, en valt er niets in te ontkennen. Gemengde Noors–hrossagridische huishoudens, tolken en havenbeambten maakten het woord gewoon, lang voordat enige vergadering het officieel maakte. De formele aanneming kwam generaties later, en zij kwam bij een naam die toen al aan geen enkele dynastie of streek toebehoorde.

Wat wordt herinnerd en wat niet

Het jaar, de markt, de huishoudens, wie er is gedood en de bewoordingen van de schikking zijn niet opgetekend. Ook de naam begon in de spreektaal, lang voordat iemand vastlegde hoe hij moest worden geschreven: het jongere futhark bewaart het latere onderscheid tussen þ en ð niet, en de schriftelijke vorm is generaties later door Noors beïnvloede kopiisten gestandaardiseerd. De nationale legende perst het hele verloop samen in één tafereel — een belediging, een beroemd antwoord, een land dat ter plekke wordt genoemd — en het antwoord dat zij levert, ja, wij beschermen paarden, is de zedelijke waarheid van de episode en geen zin waarvan iemand kan bewijzen dat hij is uitgesproken.

Wat de naam niet betekent

Artikel V · Blijvende correcties

• Niet “paardenrijk”. Keizerrijk beschrijft de staatsvorm in de formele titel; het is niet in de landsnaam vervat.
• Niet “land van paarden”, “paardenkoninkrijk”, “paardenstal” of “paardenweide”. Die lezingen laten grið weg en brengen de naam terug tot aardrijkskunde.
• Geen eigendomsaanspraak in welke richting dan ook. De genitief benoemt de begunstigden en de reikwijdte van de bescherming.
• Niet “getemd” of “gehoorzaam paard”. Grið beheerst de juridische omgeving rond het paard; het beschrijft geen onderworpenheid van het dier.
• Niet verwant aan griffioen, hippogrief, hert, edelhert, gewei of enige verzonnen wezensnaam.
• Niet afgeleid van hrossaþyrmir. Die afleiding is voorgesteld en verworpen: þyrmir is nooit tot grið omgevormd, en de twee Noorse woorden van de vete zijn verbonden door de twist, niet door enige klankverandering.

De vlag

Artikel VI · Drie banen en het nationale dier

Nationaal dier

Artikel VII · De hippogrief, en waarom hij niet de wortel is

Het nationale dier is de hippogrief. Hij is niet de bron van de naam van het land. Hij is later aangenomen als zinnebeeld van vrijheid, verstand, kracht, waardigheid, beschermerschap en de band tussen mens en dier. De paardenhelft weerklinkt in de oudere zinnebeeldigheid die de naam al droeg: banden, beweging, vertrouwen, gezelschap, zorgplicht en het vermogen naar huis terug te keren. Het nationale dier ondersteunt de naam; het vervangt zijn betekenis van toevlucht niet.